~ Ορθόδοξη Θεολογική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Ι.Μ.Δ. ~

Η ιστοσελίδα βρίσκεται υπό αναβάθμιση.

Ατματζίδης, Χαράλαμπος Γ. Η εσχατολογία στη Β΄ Επιστολή Πέτρου

Ατματζίδης Χαράλαμπος, Η Εσχατολογία στην Β΄ Επιστολή Πέτρου, Θεσσα­λονίκη: Εκδόσεις Πουρνάρα, 2005, σσ.349

            Η μελέτη του Χαράλαμπου Ατματζίδη ασχολείται με τις εσχατολογικές αντιλήψεις της Β΄ Επιστολής Πέτρου. Ο συγγραφέας από την αρχή της μελέτης του τονίζει ότι η Β΄ Πέτρου παρά τη μικρή της έκταση αποτελεί ένα κείμενο πλούσιο σε θεολογικές  και φιλοσοφικές ιδέες. Κατά την άποψη μάλιστα του συγγραφέα άδικα η σύγχρονη έρευνα την αγνόησε ή την αξιολόγησε αρνητικά και πολύ ορθά η εκκλησία την περιέλαβε στα κανονικά βιβλία της Καινής Διαθήκης, αποδεικνύοντας κατά αυτόν τον τρόπο ότι είναι δεκτική πρωτοποριακών ιδεών και απόψεων, οι οποίες εκφράζονται και περιγράφουν την πίστη της, χωρίς βέβαια να την στρεβλώνουν ή και να την αναιρούν. Κεντρικό θέμα της επιστολής αποτελεί η εσχατολογία. Αυτή αναπτύσσεται στην επιστολή εξαιτίας της εμφάνισης στην κοινότητα χριστιανών που αμφισβητούσαν τον ερχομό του κυρίου, την πρόνοια του Θεού για τον κόσμο και την εξάρτηση του κόσμου από τον δημιουργό Θεό.

            Πριν από την κυρίως ανάλυση του θέματος σε δύο μέρη, ο συγγραφέας παραθέτει εισαγωγή, στην οποία αναλύει την ιστορία της έρευνας για την επιστολή, τις βασικές εσχατολογικές απόψεις της επιστολής και στη συνέχεια αναφέρεται τόσο στη θέση της φιλοσοφίας στην πνευματική ζωή  των ανθρώπων της ρωμαϊκής εποχής όσο και στους αντιπάλους της Β΄ Πέτρου.

            Στο πρώτο μέρος της μελέτης, ο συγγραφέας αναλύει το κεφάλαιο 3, 1-4 όπου ο Πέτρος αναφέρεται στους αντιπάλους της πίστης στην έλευση του Χριστού, περιγράφοντας το πλαίσιο διδασκαλίας τους. Στη συνέχεια εκθέτει και συγκρίνει τις εσχατολογικές αντιλήψεις της επιστολής με αντίστοιχες αντιλήψεις σε άλλα εξωκαινοδιαθηκικά χριστιανικά κείμενα συναφή με τη Β΄ Πέτρου, ιουδαϊκά και ελληνορωμαϊκά. Ο συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το ερώτημα για το εάν και με ποιον τρόπο παρεμβαίνει το θείο στον κόσμο ή εάν παραμένει μακράν του κόσμου απαθές, απασχολεί διάφορες ομάδες, φιλοσοφικές ή μη και είναι ένα ερώτημα ευρύτερο των ορίων του πρώτου χριστιανισμού.

            Στο δεύτερο μέρος της μελέτης ο συγγραφέας ασχολείται με τα κύρια χαρακτηριστικά της εσχατολογίας της επιστολής. Χωρίς να περιορίζεται μόνο στην ανάλυση του κειμένου της επιστολής, επιχειρεί παράλληλη ανάλυση των εσχατολογικών απόψεων ελλήνων-ρωμαίων φιλοσόφων  και ιουδαίων συγγραφέων και ραβίνων.  

            Κλείνοντας τη μελέτη του, ο Χαράλαμπος Ατματζίδης εκθέτει μια σειρά από θεολογικά και γενικότερα συμπεράσματα για την επιστολή. Η επιστολή είναι «αντιαιρετική», γιατί δίνει θεωρητικά κατοχυρωμένη απάντηση στους αμφισβητίες της ορθής πίστης και «απολογητική» γιατί αναπτύσσει την πίστη της κοινότητας χρησιμοποιώντας επιχειρήματα που απαντούν τόσο στην ιουδαϊκή και την ευρύτερη χριστιανική παράδοση όσο και στη θύραθεν γραμματεία.

            Η μελέτη τελειώνει με εκτενή βιβλιογραφία, πίνακα χωρίων, ευρετήριο θεμάτων και ονομάτων και περίληψη στα αγγλικά.   

Κάλλιστος Ware, Επίσκοπος Διοκλείας (1934- ) Η Ορθόδοξη Θεολογία στον 21ο αιώνα

Επισκόπου Διοκλείας, Κάλλιστου , μτφρ. Ν. Ντόντος-Αναστασία Βασιλειάδου, εκδ. Ίνδικτος, Αθήναι, 2005, σσ. 58.

           Μετά τον πρόλογο του Παντελή Καλαϊτζίδη, στο πρώτο κεφάλαιο με θέμα «Ατενίζοντας το παρελθόν», ο Κάλλιστος Ware αναπτύσσει τους λόγους για τους οποίους θεωρεί πως η εκκλησιολογία υπήρξε το πρωταρχικό θέμα της Ορθόδοξης θεολογίας κατά τον 20ο αι. Στο επόμενο κεφάλαιο, το οποίο έχει ως τίτλο «Η πρόκληση της νέας χιλιετίας», εξετάζονται οι μετασχηματισμοί σε πολιτικό, κοινωνικό, τεχνολογικό και οικολογικό επίπεδο, οι οποίοι καθιστούν επιτακτική την άρθρωση μιας θεολογικής ανθρωπολογίας, η οποία και αναλαμβάνει το πρωτείο από την εκκλησιολογία στον 21ο αι.

            Διαπιστώνοντας στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου πως ούτε στην εποχή της πατερικής θεολογίας ούτε και πιο πρόσφατα έχει διατυπωθεί ένα πλήρως αρθρωμένο σύστημα χριστιανικής ανθρωπολογίας, η θεολογία του 21ου αι. οφείλει να είναι καινοτόμος και πρωτοπόρα, συμπληρώνοντας την αποφατική θεολογία με μια αποφατική ανθρωπολογία. Ο κατ’ εικόνα του ακαταλήπτου Θεού δημιουργημένος άνθρωπος είναι και αυτός ακατάληπτος.

            Εμβαθύνοντας εν συνεχεία στη θεολογία του ανθρώπινου προσώπου ως κατ’ εικόνα Θεού δημιουργηθέντος, τονίζει πως ο προσανατολισμός μας προς τον Θεό οφείλει να είναι το εναρκτήριο σημείο της Ανθρωπολογίας.

            Στο καταληκτήριο κεφάλαιο του ευσύνοπτου αυτού δοκιμίου του ο Κάλλιστος Ware προτείνει την επανενεργοποίηση της ελληνικής πατερικής ιδέας για τον άνθρωπο ως μεσίτη ουρανού και γης, κοσμικό λειτουργό και ιερέα της δημιουργίας. Αυτό βέβαια θεωρεί πως μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εν Χριστώ, με την χριστοποίηση του ανθρώπινου προσώπου. Έτσι ο άνθρωπος θα αναδειχθεί ως «ευχαριστιακό ζώον» που αναλαμβάνει την ευθύνη όλης της δημιουργίας και την αντιπροσφέρει στον Δημιουργό Θεό. Το ευχαριστιακό πνεύμα όμως, τονίζει με έμφαση ο Κάλλιστος, συμπληρώνεται από το ασκητικό, το πνεύμα της αγάπης, της θυσίας και της κένωσης. «Αγαπώ άρα υπάρχω», «με αγαπούν άρα υπάρχω», με αυτά τα μότο θεωρεί πως η ανθρωπολογία του προσώπου θα γονιμοποιήσει τη μαρτυρία της χριστιανικής θεολογίας στον 20ο αι.

Berdiaev, Nikolai (1874-1948) Βασίλειο του Πνεύματος και Βασίλειο του Καίσαρα

ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΠΕΡΔΙΑΓΙΕΦ: ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΟΥ ΚΑΙΣΑΡΑ

            Η ύπαρξη της εκκλησίας στον κόσμο και συνακόλουθα της θεολογίας της, είναι μια διαρκής πρόκληση για το ανθρώπινο πνεύμα. Η σκέψη και η διανόηση αγωνίζεται να συγκεράσει μια φιλοσοφία εκτός του κόσμου τούτου με τα ποικίλα διανοήματα του κόσμου και της ιστορίας, απαθανατίζοντας, πολλές φορές, υψηλότατα πολιτισμικά μορφώματα, μη αίροντας όμως την πρωταρχική αντινομία. Μια αντινομία, όπως την κατανόησε και την περιέγραψε ο μεγάλος Ρώσος χριστιανός φιλόσοφος, στο «δοκίμιο» της «εσχατολογικής μεταφυσικής» του και τον παρόντα τόμο. 

            Το βιβλίο αυτό έχει ως περιεχόμενο το είδος και τη διαλεκτική των σχέσεων ανάμεσα στο «πνευματικό» και στο «κοινωνικό». Ένα διαιώνιο πρόβλημα που ξεπερνά, ενώ ταυτόχρονα εμπεριέχει τις σχέσεις Εκκλησίας – Πολιτείας και που, στις ποικίλες κατανοήσεις του στο διάβα της ιστορίας, υπήρξε, πολλές φόρες, μέτρο κατανόησης της χριστιανικής αυτοσυνειδησίας.

            Όσο η ιστορία μαστίζεται από την ύπαρξη και δράση του κακού και όσο ο πολιτισμός του ανθρώπου δεν έχει ως πρωταρχικό του μέλημα την αναζήτηση της Αλήθειας, το βασίλειο του πνεύματος και το βασίλειο του καίσαρα θα αποτελούν δύο αντινομικές πραγματικότητες. Η φιλοσοφική πολυείδεια, στον αγώνα της για την ανακάλυψη της αλήθειας, προσέφερε μάλλον την σύγχυση των επιμέρους φιλοσοφικών επόψεών της. Η παντοδυναμία της λογικής και η αποθέωση του επιστημονισμού συνιστούν μια αποστέωση της ζωής και μια απονέκρωση της Αλήθειας, ως θρίαμβο του Πνεύματος.

            Για τη χριστιανική εμπειρία η πραγματικότητα της αναζήτησης της  αλήθειας οδηγεί κατ’ ευθείαν στο πρόσωπο του Θεού και στην πνευματικότητα εκείνη που «θεοποιεί» τον άνθρωπο. Άνθρωπος και θεός, «θείο και ανθρώπινο» σε μια διαλεκτική που αποκαθαίρει κάθε ανθρωπομορφισμό της μεταφυσικής απευθύνεται στην ελευθερία για την οικοδόμηση του βασιλείου του Πνεύματος.

            Ο συγγραφέας στέκεται με προσοχή στο φαινόμενο του σοσιαλισμού στις ευαισθησίες της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και με μια διάθεση κριτική απέναντι στην αποθέωση του υλισμού, την ενδοκοσμική εσχατολογία και την οντολογικοποίηση του σκοπού, της αποτελεσματικότητας, που η πραγματικότητα του Μαρξισμού προήγαγε.

Το κράτος και η εξουσία λειτούργησαν ιστορικά με την μορφή του αρχέγονου πειρασμού στην χριστιανική σκέψη και την εκκλησιαστική πραγματικότητα. Το γεγονός αυτό σήμανε μια μάλλον υποδούλωση του πνεύματος και εξαχρείωση της ανθρώπινης θεοείδειας. Αυτή είναι και η σημαντικότερη κριτική που ο συγγραφέας ασκεί στον σύγχρονο κόσμο με αιχμή του δόρατος την μαρξιστική φιλοσοφία. Η προτροπή του προς έναν νέο μυστικισμό, παρόλο που δεν ταυτίζεται με την χριστιανική προτροπή για εν Χριστώ μεταμορφωση του κόσμου, ούτε με την ορθόδοξη θεολογική διδασκαλία της σωτηρίας και της θέωσης, θα ήταν άδικο να κατανοηθεί ως μια παλινωδία στους χώρους του θρησκευτικού ναρκισσισμού και της φυγής από την πραγματικότητα.              

Ζωντανή Ορθοδοξία στον σύγχρονο κόσμο

Andrew,Αθήνα: Εκδόσεις Εστία, 2001, σελ. 272.

            Το βιβλίο φέρει τον τίτλο Ζωντανή Ορθοδοξία στον Σύγχρονο Κόσμο δηλώνοντας άμεσα ότι περιλαμβάνει μηνύματα από σημαντικές θεολογικές φυσιογνωμίες της Ορθοδοξίας, βγαλμένα μέσα από τη ζώσα εμπειρία και πραγματικότητα της Ορθόδοξης παράδοσης.  Όλοι σχεδόν οι συγγραφείς γεννήθηκαν και ζουν σε χώρες του δυτικού κόσμου. Κάποιοι από αυτούς βρίσκονται στην Ορθοδοξία εξαιτίας της οικογενειακής τους παράδοσης ενώ άλλοι προσήλθαν ως ενήλικες μέσω της προσωπικής τους αναζήτησης. Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε πρώτα στην αγγλική και πέντε σχεδόν χρόνια αργότερα στην ελληνική με μια προσθήκη και με κάποιες αλλαγές στη δομή και το περιεχόμενο. Τα κείμενα προλογίζει ο Οικουμενικός Πατριάρχης. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει: «σε μια περίοδο θρησκευτικής αδιαφορίας και μεταφυσικής ξηρασίας, είναι πάρα πολύ σημαντικό το ότι τα δώδεκα αυτά κείμενα προσεγγίζουν πολύ συγκεκριμένα θέματα και τα χειρίζονται μ’ έναν τρόπο αποδεκτό, έτσι ώστε η ορθόδοξη μαρτυρία…να γίνει κτήμα κάθε ειλικρινούς αναγνώστη».

            Μετά τον Πρόλογο του Οικουμενικού Πατριάρχη ακολουθεί Εισαγωγή του AndrewWalker με τίτλο: «Ο προφητικός ρόλος της Ορθοδοξίας. Η άποψη της Διασποράς». Τα δώδεκα άρθρα ανήκουν στους ακόλουθους συγγραφείς και αναλύουν τα παρακάτω θέματα: 1) GillianCrow, Το ορθόδοξο όραμα της Καθολικότητας, 2) Αναστάσιος (Γιαννουλάτος), Σχέσεις Ορθοδοξίας με τις άλλες Θρησκείες, 3) Βασίλειος, Επίσκοπος Σεργκίεβο, Ζώντας στο μέλλον, 4) Αθανάσιος (Γιέβτιτς), Μητροπολίτης Ερζεγοβίνης, Τα έσχατα στην καθημερινή μας ζωή, 5) Κάλλιστος (Γουέρ), Μεγάλη Τεσσαρακοστή και καταναλωτική κοινωνία, 6) Αντώνιος (Μπλούμ), Θάνατος και απώλεια, 7) H. TristramEngelhardtJr, Μια Ορθόδοξη προσέγγιση της Βιοηθικής, 8) JamieMoran, Ορθοδοξία και σύγχρονη ψυχολογία του βάθους, 9) AndrewLouth, Ορθοδοξία και Τέχνη, 10) Ιωάννης (Ζηζιούλας), Ο άνθρωπος, ιερέας της κτίσεως. Μια συμβολή στη συζήτηση του οικολογικού προβλήματος, 11) Κώστας Καρράς, Αγία τριάδα, Εκκλησία και πολιτική σ’ έναν εκκοσμικευμένο κόσμο και 12) Αντώνιος (Μπλούμ), Ο λαός του Θεού.

            Το βιβλίο κλείνει με τα βιογραφικά των συγγραφέων.

Bria, Ion - Βασιλειάδης, Πέτρος Βασ. (1945- ) Ορθόδοξη Χριστιανική Μαρτυρία

Bria, σειρά Ε.Κ.Ο. αρ. 1, εκδόσεις Τέριος, Κατερίνη 1989, 214 σσ..

            Το παρόν έργο αποτελεί ουσιαστικά τον καρπό της αναζήτησης του δεύτερου συγγραφέα για την έκφραση μιας ευρύτερα αποδεκτής θεολογικής διατυπώσεως της ορθόδοξης χριστιανικής μαρτυρίας, όπως αυτή απορρέει από την αυθεντική ερμηνεία της λειτουργικής, βιβλικής και πατερικής παραδόσεως της Εκκλησίας. Όπως αναφέρει ο ίδιος στον πρόλογο του βιβλίου, η καλύτερη απάντηση σε αυτήν την αναζήτηση ήταν οι τότε πρόσφατες διορθόδοξες ιεραποστολικές διασκέψεις του ΠΣΕ (1974-1989).

            Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελεί τη συστηματική έκθεση των πορισμάτων των διορθόδοξων ιεραποστολικών διασκέψεων. Την έκθεση αυτή επιμελήθηκε ο π. I. Bria, η οποία κυκλοφόρησε υπό τύπον ιεραποστολικού εγχειριδίου με τον τίτλο GoForthinPeace, OrthodoxPerspectivesonMission, εκδόσεις Π.Σ.Ε., 1985. Εδώ πρόκειται για την ελληνική μετάφρασή της.

            Ο π. I. Bria αρχικά επιχειρεί μια θεολογική θεμελίωση της ιεραποστολής. Ακολουθεί η ανάλυση της σχέσης ανάμεσα στην Εκκλησία και την ιεραποστολή, ενώ στη συνέχεια περιγράφεται η σημασία της κατανόησης της Ευχαριστιακής Λειτουργίας ως ιεραποστολικό γεγονός.

            Αμέσως μετά αναδεικνύεται ο ρόλος της Αγίας Γραφής και η αλληλεπίδρασή της με την λειτουργική ζωή, ενώ τονίζεται η ανάγκη του επαναπροσδιορισμού του κηρύγματος ως ενός βασικού στοιχείου και σημείου ιεραποστολής. Στο πλαίσιο αυτό επιχειρείται μια εμβάθυνση στο πραγματικό νόημα της ευαγγελικής μαρτυρίας και σημειώνεται η αναγκαιότητά της στο σύγχρονο κόσμο. Με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας εισέρχεται στο πρόβλημα της πρόσληψης της ιεραποστολής ως Λειτουργία μετά τη Λειτουργία, της μαρτυρίας δηλαδή, αλλά και της διακονίας της χριστιανικής κοινότητας προς τον κόσμο. Ωστόσο, δεν παραλείπει να τονίσει την ανάγκη και για εσωτερική ιεραποστολή. Τέλος, γίνεται αναφορά στο ρόλο του μοναχισμού στην ιεραποστολή και του τρόπου ιεραποστολής προς τα έθνη.

            Το δεύτερο μέρος αποτελείται από δύο μελέτες του Π. Βασιλειάδη με τις οποίες επιχειρείται μια βιβλική θεώρηση της ιεραποστολής.

            Ακολουθεί ένα παράρτημα κειμένων. Στο πρώτο μέρος παρατίθενται κείμενα – ορθόδοξες διακηρύξεις σχετικά με την ιεραποστολή, ενώ στο δεύτερο κείμενα του Π.Σ.Ε. πάνω στο ίδιο θέμα.

Αναζητηση

Νεες Περιληψεις

Αδαμτζίλογλου, Ευανθία Χ. Η γυναίκα στη θεολογία του Αποστόλου Παύλου

Ευανθία Αδαμτζίλογλου, Η Γυναίκα στη Θεολογία του Αποστόλου Παύλου. Ερμηνευτική Ανάλυση του Α’ Κορ. 11,2-16, (διδ. Διατριβή), Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ., Παράρτημα Αριθμ. 62 του...

Δόικος, Δαμιανός Αθανάσιος (1922- ) Ο Αγαθάγγελος ως προφητικόν αποκαλυπτικόν εργον και το μήνυμά του

Δόικος Δαμιανός, Ο Αγαθάγγελος ως προφητικόν αποκαλυπτικόν έργον και το μήνυμά του, «Μνήμη 1821», Επιστημονική Επετηρίδα Θεολογικής Σχολής ΑΠΘ, 1971.             Ο Δαμιανός Δόικος στη μελέτη αυτή, η οποία αποτελεί...

Βασιλειάδης, Πέτρος Βασ. (1945- ) Επίκαιρα Αγιογραφικά Θέματα

Βασιλειάδης Β. Πέτρος, Επίκαιρα αγιογραφικά θέματα. Αγία Γραφή και Ευχαριστία, σειρά «Βιβλική Βιβλιοθήκη» αρ. 15, εκδόσεις Π. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2000, 168 σσ..             Στον παρόντα τόμο ο Πέτρος Βασιλειάδης έχει...

Σκιαδαρέσης, Ιωάννης Γ. Η Αποκάλυψη του Ιωάννη

π. Ιωάννης Σκιαδαρέσης, Η Αποκάλυψη του Ιωάννη. Ερμηνευτικά και θεολογικά Μελετήματα Α΄, Θεσσαλονίκη: εκδόσεις Πουρνάρα, 2005, σελ.213.             Το βιβλίο αποτελεί συλλογή τεσσάρων άρθρων με θέμα ερμηνευτικά και θεολογικά προβλήματα...

Ατματζίδης, Χαράλαμπος Γ. Η έννοια της Δόξας στην Παύλεια Θεολογία

Χαράλαμπος Ατματζίδης, Η έννοια της δόξας στην Παύλεια Θεολογία, Θεσσαλονίκη: Εκδό­σεις Πουρνάρα, 2001, σελ.702.             Το βιβλίο του Χαράλαμπου Ατματζίδη, όπως αναφέρει και ο τίτλος του, ασχο­λείται με τον όρο...